سیستم نجات اضطراری آسانسور چیست؟ مزایا + هزینه + زمان عملکرد…

«قطع برق» یکی از استرس‌زاترین سناریوها برای کاربران آسانسور است. در این ۱۰ سالی که در پروژه‌های مسکونی، اداری و حتی بیمارستانی کار کرده‌ام، بیشترین تماس‌های اضطراری دقیقاً بعد از خاموشی‌ها بوده است. اینجاست که سیستم نجات اضطراری آسانسور از یک آپشن لوکس، تبدیل به یک الزام حیاتی می‌شود؛ سیستمی که مانع گیر افتادن افراد در کابین شده و آسانسور را به نزدیک‌ترین طبقه امن هدایت می‌کند.

سیستم نجات اضطراری (Emergency Rescue Device یا به‌اختصار ERD) در لحظه قطع برق وارد مدار می‌شود، کنترل حرکت کابین را در دست می‌گیرد و با استفاده از منبع تغذیه پشتیبان، آسانسور را به آرامی به یک طبقه رسانده و درب‌ها را باز می‌کند. نکته‌ای که بسیاری از کارفرماها نمی‌دانند این است که این سیستم فقط «حرکت دادن کابین» نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از تصمیم‌گیری‌های هوشمند است که بر اساس وزن کابین، موقعیت آن و ایمنی مسافران انجام می‌شود.از نگاه منِ نصاب و مشاور فنی، اهمیت سیستم نجات اضطراری فقط در شرایط بحرانی خلاصه نمی‌شود. این سیستم نقش مستقیمی در اعتماد ساکنین به آسانسور، کاهش تماس‌های اضطراری، و حتی افزایش ارزش ملک دارد. بارها دیده‌ام ساختمانی که سیستم نجات مناسبی ندارد، حتی با آسانسور سالم هم دچار نارضایتی ساکنین شده است.

 

 

جدول پاسخ سریع درباره سیستم نجات اضطراری آسانسور

 

سیستم نجات اضطراری چیست و چگونه عمل می‌کند؟

وقتی از سیستم نجات اضطراری آسانسور صحبت می‌کنیم، منظور یک تجهیز ساده نیست؛ با یک سیستم ایمنی هوشمند طرف هستیم که دقیقاً برای بدترین سناریو طراحی شده: قطع ناگهانی برق در زمانی که کابین بین طبقات است. در چنین شرایطی، این سیستم بدون دخالت اپراتور یا ساکنین وارد عمل می‌شود.به زبان ساده و تجربی، سیستم نجات اضطراری بین تابلو فرمان و منبع تغذیه پشتیبان قرار می‌گیرد. به محض تشخیص قطع برق شهری، ابتدا وضعیت کابین را بررسی می‌کند (بالا یا پایین بودن، وزن، نزدیک‌ترین طبقه) و سپس با تأمین برق موقت، موتور را در جهت ایمن به حرکت درمی‌آورد تا کابین به نزدیک‌ترین طبقه برسد.نکته‌ای که در پروژه‌های واقعی خیلی مهم است این است که سیستم نجات، آسانسور را ادامه مسیر قبلی نمی‌دهد؛ بلکه کوتاه‌ترین و امن‌ترین مسیر را انتخاب می‌کند. این موضوع مخصوصاً در آسانسورهای پرتردد یا ساختمان‌های قدیمی اهمیت زیادی دارد، چون هر حرکت اضافه یعنی ریسک بیشتر.

 

اگر سیستم نجات اضطراری نداشته باشیم چه اتفاقی می‌افتد؟ (ریسک‌ها و سناریوهای خطر)

وقتی درباره سیستم نجات اضطراری صحبت می‌کنیم، بعضی کارفرماها تصور می‌کنند نبودن آن فقط به معنی کمی سخت‌تر شدن شرایط در قطع برق است؛ در حالی‌که واقعیت خیلی جدی‌تر از این حرف‌هاست. در آسانسورهایی که سیستم نجات ندارند، به محض قطع برق، کابین همان‌جایی که هست متوقف می‌شود؛ چه بین دو طبقه باشد، چه در نزدیک‌ترین نقطه به کف. حالا تصور کنید داخل کابین، کودک، سالمند، یا فردی که اضطراب یا بیماری قلبی دارد حضور داشته باشد. گیر افتادن در فضایی محدود، تاریک و بی‌هوا، باعث بالا رفتن استرس، افزایش ضربان قلب، کاهش اکسیژن و حتی بی‌هوشی در بعضی موارد می‌شود. در پروژه‌هایی که دیده‌ام، تماس‌های عجولانه با آتش‌نشانی، تخریب درب‌ها، درگیری میان ساکنین و مدیریت ساختمان، و حتی آسیب به قطعات آسانسور اتفاق افتاده است. از طرفی، توقف ناگهانی می‌تواند باعث وارد شدن فشار اضافی به ترمزها و سیستم تعلیق شود و در طولانی‌مدت، ریسک خرابی‌های جدی را بالا ببرد. بنابراین نبود سیستم نجات اضطراری فقط مسئله «آسایش» نیست؛ موضوعی است که مستقیم با ایمنی جانی، هزینه‌های نگهداری و اعتبار ساختمان گره خورده است.

یکی از اشتباهات رایج این است که بعضی‌ها فکر می‌کنند: «اگر برق رفت، سرویس‌کار می‌آید و حل می‌کند». اما در واقعیت، قطع برق معمولاً در زمان‌هایی اتفاق می‌افتد که دسترسی سخت‌تر است: نیمه‌شب، روزهای بارانی، یا زمان‌های بحران. در چنین شرایطی ممکن است مسافران ۳۰ تا ۶۰ دقیقه یا حتی بیشتر داخل کابین محبوس بمانند. این موضوع فقط تجربه‌ی ناخوشایند ایجاد نمی‌کند؛ بلکه گاهی باعث رفتارهای خطرناک می‌شود. افراد مضطرب سعی می‌کنند درب‌ها را به زور باز کنند، روی سقف کابین بروند یا با تکان دادن کابین خودشان را آزاد کنند، که هر کدام می‌تواند حادثه‌ای جدی ایجاد کند. در ساختمان‌های مسکونی، این اتفاق‌ها باعث بی‌اعتمادی شدید به آسانسور می‌شود؛ تا جایی که ساکنین ترجیح می‌دهند از پله‌ها استفاده کنند، و این یعنی کاهش ارزش واقعی ساختمان. به‌عنوان کسی که سال‌ها در این حوزه کار کرده، بارها دیده‌ام نبود سیستم نجات، عامل اصلی نارضایتی و حتی شکایت‌های رسمی ساکنین بوده است. بنابراین، وقتی از سیستم نجات صحبت می‌کنیم، در واقع درباره یک «الزام ایمنی» حرف می‌زنیم، نه یک گزینه لوکس یا تزئینی.

 

 

 

به‌صورت خلاصه، عملکرد سیستم نجات اضطراری شامل این مراحل است:

• تشخیص قطع برق در کمتر از چند ثانیه
• آنالیز موقعیت کابین و بار
• تأمین برق موقت از باتری یا UPS
• حرکت آرام کابین تا نزدیک‌ترین طبقه
• باز شدن خودکار درب‌ها و خروج امن مسافر

 

 

انواع باتری بکاپ آسانسور

در عمل، قلب سیستم نجات اضطراری باتری بکاپ است. انتخاب نوع باتری، مستقیماً روی عملکرد، طول عمر و حتی هزینه‌های نگهداری تأثیر می‌گذارد. من در این سال‌ها تقریباً با تمام مدل‌های رایج کار کرده‌ام و تفاوتشان فقط روی کاغذ نیست، در واقعیت کاملاً حس می‌شود.رایج‌ترین نوع، باتری‌های سیلد اسید (Sealed Lead Acid) هستند. این باتری‌ها قیمت مناسب‌تری دارند و برای ساختمان‌های مسکونی معمولی جواب می‌دهند، اما اگر نگهداری درستی نداشته باشند، بعد از ۲ تا ۳ سال افت عملکرد شدیدی پیدا می‌کنند.در پروژه‌های لوکس‌تر یا آسانسورهای با ترافیک بالا، معمولاً از باتری‌های لیتیومی یا ژل باتری صنعتی استفاده می‌شود. این مدل‌ها گران‌تر هستند، اما هم شارژدهی پایدارتری دارند و هم فضای کمتری اشغال می‌کنند. در چند برج اداری که اجرا کرده‌ام، همین انتخاب باعث شده سیستم نجات بعد از ۵ سال هنوز بدون مشکل کار کند.

مقایسه رایج‌ترین باتری‌های بکاپ آسانسور:

نوع باتری	طول عمر متوسط	هزینه	نیاز به نگهداری	مناسب برای
سیلد اسید	۲الی۳ سال	اقتصادی	متوسط	مسکونی معمولی
ژل باتری	۳الی۵ سال	متوسط	کم	پرتردد
لیتیومی	۵الی۷ سال	بالا	بسیار کم	لوکس و اداری

 

تفاوت یوپی‌اس با باتری اضطراری در آسانسور

یکی از رایج‌ترین سوءتفاهم‌هایی که در جلسات با هیئت‌مدیره‌ها و سازنده‌ها می‌بینم این است که یوپی‌اس و سیستم باتری اضطراری یکی فرض می‌شوند؛ در حالی که از نظر فنی، کاربردی و حتی هزینه‌ای تفاوت‌های جدی با هم دارند. انتخاب اشتباه بین این دو، می‌تواند باعث شود در زمان قطع برق، سیستم نجات اصلاً عمل نکند.باتری اضطراری آسانسور معمولاً بخشی از تابلو فرمان یا یک ماژول ERD است و فقط برای نجات مسافر طراحی شده؛ یعنی حرکت محدود، کنترل‌شده و کوتاه‌مدت تا نزدیک‌ترین طبقه. اما یوپی‌اس (UPS) می‌تواند برق کامل‌تری را تأمین کند و حتی اجازه دهد آسانسور برای مدت مشخصی به کار عادی خود ادامه دهد.در تجربه شخصی من، برای ساختمان‌های مسکونی ۵ تا ۸ طبقه، استفاده از باتری اضطراری استاندارد کاملاً منطقی و اقتصادی است. اما در ساختمان‌های اداری، بیمارستانی یا برج‌هایی که قطع برق مکرر دارند، یوپی‌اس انتخاب حرفه‌ای‌تری است؛ البته به شرطی که درست محاسبه و نصب شود.

مقایسه یوپی‌اس و باتری اضطراری آسانسور:

ویژگی	باتری اضطراری	یوپی‌اس (UPS)
هدف اصلی	نجات مسافر	ادامه عملکرد آسانسور
زمان عملکرد	کوتاه (۱الی۵ دقیقه)	طولانی‌تر (۱۰الی۳۰ دقیقه)
هزینه	کمتر	بالاتر
پیچیدگی نصب	ساده	پیچیده‌تر
مناسب برای	مسکونی معمولی	اداری، درمانی، پرتردد

 

 

معیارهای مهم در انتخاب سیستم نجات اضطراری مناسب ساختمان

انتخاب سیستم نجات اضطراری فقط بر اساس قیمت انجام نمی‌شود؛ برعکس، اگر معیارها درست بررسی نشوند، ممکن است سیستمی نصب شود که روی کاغذ عالی به نظر می‌رسد، اما در شرایط واقعی قطع برق، یا وارد مدار نمی‌شود یا حرکت ناایمن انجام می‌دهد. اولین معیار، نوع آسانسور است: گیرلس، گیربکس یا هیدرولیک. هر کدام ویژگی‌های خاصی دارند و سیستم نجات باید با تابلوفرمان و موتور به‌طور کامل سازگار باشد. دومین عامل، ظرفیت و وزن کابین است؛ آسانسور ۶ نفره و ۱۳ نفره به یک اندازه انرژی و کنترل نیاز ندارند. عامل بعدی، تعداد توقف‌ها و میزان ترافیک ساختمان است. در برج‌های اداری، سیستم باید پایدارتر باشد تا در قطعی‌های مکرر عملکرد قابل‌اعتماد ارائه دهد. حتی شرایط محیطی مثل دمای موتورخانه نیز روی انتخاب تأثیر می‌گذارد، چون باتری‌ها نسبت به گرما و سرما حساس هستند. در پروژه‌های موفقی که اجرا کرده‌ام، همیشه قبل از انتخاب دستگاه، یک ارزیابی دقیق از شرایط فنی انجام شده و همین موضوع تفاوت اصلی بین «سیستم روی کاغذ» و «سیستم قابل اطمینان در واقعیت» بوده است.

بعد از توضیح تشریحی، این موارد را حتماً بررسی کنید:

• سازگاری با تابلوفرمان موجود

• توان واقعی در مقایسه با ظرفیت آسانسور

• کیفیت و برند باتری

• امکان تست دوره‌ای ساده

• وجود خدمات پس از فروش و قطعات یدکی

سازگاری سیستم نجات با انواع آسانسور

یکی از سوالات مهم سازندگان این است که آیا سیستم نجات برای همه انواع آسانسور یکسان است یا خیر. پاسخ قطعی این است: خیر. سیستم نجات باید دقیقاً متناسب با نوع حرکت، سیستم محرکه و کنترل آسانسور انتخاب شود. در آسانسورهای کششی گیربکسی، معمولاً سیستم با کنترل موتور و ترمزها کار می‌کند تا کابین به نزدیک‌ترین طبقه حرکت کند. در آسانسورهای گیرلس، موضوع پیچیده‌تر است و هماهنگی نرم‌افزاری با درایو اهمیت بیشتری دارد. در آسانسورهای هیدرولیک، فشار روغن و شیرهای کنترل نقش اصلی را دارند و سیستم نجات باید با این ساختار هماهنگ باشد. به همین دلیل، استفاده از سیستم‌های عمومی و بدون توجه به نوع آسانسور، می‌تواند باعث عملکرد ناقص یا حتی خطرناک شود. در برخی پروژه‌های بازسازی که دیده‌ام، فقط به‌خاطر انتخاب اشتباه، سیستم نجات عملاً غیر فعال شده بود. نتیجه؟ کارفرما فکر می‌کرد سیستم دارد، اما در شرایط واقعی هیچ کمکی نمی‌کرد.

جدول مقایسه سازگاری

 

زمان عملکرد سیستم اضطراری چند دقیقه است؟

این سؤال را تقریباً همه می‌پرسند و جوابش یک عدد ثابت ندارد. زمان عملکرد سیستم نجات اضطراری به چند عامل کاملاً وابسته است و اگر کسی عدد قطعی داد، بدانید دارد ساده‌سازی می‌کند.در حالت استاندارد، بیشتر سیستم‌های نجات اضطراری بین ۱ تا ۳ دقیقه زمان دارند؛ همین مقدار برای رساندن کابین به نزدیک‌ترین طبقه و باز شدن درب‌ها کافی است. هدف این سیستم «راحتی» نیست، فقط «ایمنی» است. بنابراین انتظار حرکت‌های مکرر یا جابه‌جایی چند طبقه‌ای، انتظار اشتباهی است.

عواملی که روی زمان عملکرد تأثیر مستقیم دارند:

• ظرفیت آسانسور (۶ نفره، ۸ نفره، ۱۳ نفره و…)
• وزن لحظه‌ای کابین
• نوع موتور (گیربکس یا گیرلس)
• سلامت باتری و دمای محیط موتورخانه

در چند پروژه قدیمی که باتری‌ها به‌موقع تعویض نشده بودند، زمان عملکرد به زیر ۳۰ ثانیه رسیده بود؛ یعنی عملاً سیستم نجات فقط روی کاغذ وجود داشت.

 

 

هزینه نصب و نگهداری سیستم اضطراری

از دید یک نصاب با سابقه، هزینه سیستم نجات اضطراری همیشه باید در کنار هزینه ریسک دیده شود. هزینه گیر افتادن یک خانواده در کابین، تماس با آتش‌نشانی، استرس ساکنین و بدنامی ساختمان، خیلی بیشتر از هزینه نصب این سیستم است.

به‌طور تقریبی (بسته به برند و ظرفیت):

• سیستم باتری اضطراری ساده:
  هزینه نصب اولیه کمتر، نگهداری سالانه محدود
• سیستم مجهز به UPS:
  هزینه اولیه بالاتر، اما پایداری بیشتر در قطعی‌های طولانی

هزینه‌های نگهداری شامل:

• تست دوره‌ای باتری
• تعویض باتری (هر ۲ تا ۵ سال)
• بررسی اتصالات و شارژر

من همیشه به کارفرماها می‌گویم:

سیستم نجات اضطراری، جایی برای صرفه‌جویی افراطی نیست.

قوانین و الزامات نصب سیستم نجات اضطراری در ایران

اگر بخواهم کاملاً شفاف صحبت کنم، موضوع سیستم نجات اضطراری دیگر «سلیقه‌ای» نیست. طبق ضوابط جدیدتر بازرسی، نبود این سیستم در بسیاری از پروژه‌ها ریسک مردودی آسانسور را بالا می‌برد. در عمل، شرکت‌های بازرسی بیش از گذشته روی عملکرد واقعی سیستم تمرکز می‌کنند، نه صرفاً وجود ظاهری آن.بر اساس الزامات رایج، در آسانسورهای جدیدالاحداث  به‌ویژه ساختمان‌های مسکونی بالای ۳ توقف  وجود سیستم نجات اضطراری فعال جزو موارد ایمنی مهم محسوب می‌شود. نکته مهم اینجاست که فقط نصب کافی نیست؛ سیستم باید تست شود و در زمان قطع برق واقعاً کابین را جابه‌جا کند.

در تجربه شخصی‌ام، بیشترین مشکل ساختمان‌ها این است که سیستم نجات دارند، اما:

• باتری‌ها فرسوده‌اند
• سیستم غیرفعال شده
• یا تنظیمات تابلو فرمان اشتباه است

یعنی روی کاغذ همه‌چیز قانونی است، اما در عمل نه.

نکات مهم الزامی در نصب:

• سازگاری سیستم نجات با نوع موتور
• نصب توسط شرکت دارای صلاحیت
• تست عملی در زمان تحویل
• ثبت در چک‌لیست سرویس و نگهداری

 

نصب سیستم نجات روی آسانسورهای قدیمی (ارتقا)

بسیاری از ساختمان‌های قدیمی هنوز بدون سیستم نجات اضطراری کار می‌کنند، اما خبر خوب این است که در اغلب موارد، امکان ارتقا وجود دارد. در پروژه‌های بازسازی، ابتدا باید وضعیت تابلوفرمان، موتور، کابل‌ها و منبع تغذیه بررسی شود. اگر تابلو بسیار قدیمی باشد، گاهی لازم است یک ماژول واسط یا حتی ارتقای جزئی انجام شود تا سیستم نجات بتواند درست با آن ارتباط برقرار کند. مهم‌ترین نکته این است که نصب سیستم نجات روی آسانسور قدیمی، فقط اضافه کردن چند باتری نیست؛ بلکه نیاز به محاسبه مسیر حرکت، تنظیم توقف اضطراری و اطمینان از آزاد شدن درب‌ها دارد. وقتی این کار اصولی انجام شود، ایمنی ساختمان چندین برابر می‌شود و احتمال مردودی در بازرسی‌های آینده به‌طور جدی کاهش پیدا می‌کند. حتی از نظر اقتصادی هم، هزینه این ارتقا بسیار کمتر از خسارت‌ها و استرس ناشی از گیر افتادن مسافران است.

اشتباهات رایج در نصب و تنظیم سیستم نجات اضطراری

در ظاهر، نصب سیستم نجات اضطراری کاری ساده به نظر می‌رسد: چند باتری، یک ماژول و چند اتصال. اما در عمل، بیشترین مشکلاتی که در ساختمان‌ها دیده‌ام، دقیقاً به‌خاطر همین «ساده گرفتن موضوع» به وجود آمده است. یکی از اشتباهات رایج این است که سیستم فقط نصب می‌شود، بدون اینکه تست واقعی قطع برق انجام شود. نتیجه این می‌شود که همه خیالشان راحت است، اما در روز حادثه، سیستم یا وارد مدار نمی‌شود یا کابین فقط چند سانتی‌متر حرکت کرده و گیر می‌کند. اشتباه دوم، انتخاب باتری‌های متفرقه و غیر استاندارد است. بعضی نصاب‌ها برای کاهش هزینه اولیه، از باتری‌هایی استفاده می‌کنند که مناسب جریان لحظه‌ای بالا نیستند؛ این باتری‌ها بعد از یک تا دو سال افت شدید دارند و عملاً سیستم بی‌فایده می‌شود. اشتباه دیگر، عدم هماهنگی نرم‌افزاری بین تابلوفرمان و سیستم نجات است. در برخی پروژه‌ها دیده‌ام که تابلو فرمان مسیر قبلی را در حالت اضطراری ادامه می‌دهد که کاملاً خطرناک است. حتی موضوعات به ظاهر کوچک مثل محل نصب، تهویه تابلو یا اتصالات شل‌شده، هر کدام می‌تواند سیستم را در لحظه بحران از کار بیندازد.

❗ اشتباهات پرتکرار که باید حتماً از آن‌ها جلوگیری شود:

• نصب بدون تست قطع برق واقعی

• استفاده از باتری‌های تاریخ‌گذشته یا نامناسب

• عدم تنظیم هماهنگی با تابلو فرمان

• سیم‌کشی غیراستاندارد و اتصالات ضعیف

• نبود برنامه سرویس دوره‌ای

 

 

 

سیستم نجات برای آسانسورهای ویلایی هم لازم است؟

این سؤال خیلی زیاد پرسیده می‌شود و جواب من تقریباً همیشه «بله» است؛ فقط با سطح و مقیاس متفاوت. درست است که آسانسورهای ویلایی ظرفیت و سرعت کمتری دارند، اما کاربران آن‌ها معمولاً افراد مسن یا کم‌توان هستند و همین موضوع اهمیت سیستم نجات را دوچندان می‌کند.

در پروژه‌های ویلایی که کار کرده‌ام، استفاده از باتری اضطراری ساده ولی سالم، کاملاً کافی بوده. این سیستم‌ها:

• فضای کمی می‌گیرند
• مصرف انرژی پایینی دارند
• و در زمان قطع برق، کابین را ایمن تخلیه می‌کنند

اشتباه رایج این است که چون آسانسور ویلایی «کوچک» است، سیستم نجات حذف می‌شود؛ در حالی که ریسک انسانی آن بالاتر است.

برندهای مطرح سیستم نجات اضطراری آسانسور

در انتخاب برند سیستم نجات اضطراری، چیزی که من همیشه به کارفرما می‌گویم این است: برند خوب، برندی است که در زمان بحران عمل کند، نه روی کاتالوگ. خیلی از سیستم‌ها روی کاغذ مشخصات عالی دارند، اما در قطع برق واقعی، یا تأخیر دارند یا اصلاً وارد مدار نمی‌شوند.در بازار ایران، چند برند به‌دلیل سازگاری خوب با تابلوفرمان‌های رایج و در دسترس بودن قطعات، بیشتر استفاده می‌شوند. مهم‌تر از نام برند، اصالت کالا، نصب درست و سرویس منظم است. بارها دیده‌ام برند معتبر به‌دلیل نصب اشتباه، عملکرد ضعیفی داشته است.

برندهایی که در پروژه‌های واقعی امتحان خودشان را پس داده‌اند:

• Arkel هماهنگی عالی با تابلوفرمان، عملکرد پایدار
• Yaskawa کیفیت بالا، مناسب پروژه‌های حساس
• Fuji قابل‌اعتماد، ولی نیازمند تنظیم دقیق
• برندهای داخلی معتبر  اقتصادی‌تر و مناسب ساختمان‌های مسکونی

 

چک‌لیست نگهداری از سیستم نجات اضطراری

سیستم نجات اضطراری اگر نگهداری نشود، عملاً یک قطعه تزئینی در تابلو فرمان است. از نظر من، نگهداری مهم‌تر از برند است. در بسیاری از ساختمان‌ها، سیستم نصب شده اما سال‌ها تست نشده و کسی هم خبر ندارد که باتری عملاً مرده است.

چک‌لیستی که خودم به سرویس‌کارها می‌دهم، ساده ولی حیاتی است:

چک‌لیست دوره‌ای (هر ۳ تا ۶ ماه):

• تست قطع برق واقعی (نه فقط چراغ نمایشگر)
• بررسی ولتاژ باتری‌ها
• کنترل شارژر و اتصالات
• بررسی زمان حرکت کابین در حالت اضطراری
• ثبت نتیجه تست در دفتر سرویس

چک‌لیست سالانه:

• ارزیابی سلامت باتری
• تمیزکاری تابلو و تهویه
• بررسی هماهنگی با تابلو فرمان

این موارد ساده، جلوی ۹۰٪ خرابی‌های ناگهانی را می‌گیرد.

 

نشانه‌های خرابی سیستم نجات و زمان تعویض باتری

بسیاری از خرابی‌های سیستم نجات، قبل از اینکه کاملاً از کار بیفتند، نشانه‌هایی می‌دهند؛ اما چون کسی آن‌ها را جدی نمی‌گیرد، مشکل تبدیل به بحران می‌شود. اولین علامت، افزایش زمان حرکت در حالت اضطراری است. اگر قبلاً کابین ظرف کمتر از ۳۰–۴۰ ثانیه به نزدیک‌ترین طبقه می‌رسید و حالا این زمان طولانی‌تر شده، به احتمال زیاد ظرفیت باتری‌ها افت کرده است. علامت دوم، صدای غیرعادی موتور یا لرزش بیش از حد هنگام حرکت اضطراری است که معمولاً ناشی از کمبود توان یا تنظیمات اشتباه است. بعضی تابلوها هشدار باتری ضعیف می‌دهند، اما متأسفانه این هشدارها نادیده گرفته می‌شوند. از نظر تجربی، حتی اگر سیستم مشکلی هم نشان ندهد، باتری‌ها باید هر ۲ تا ۵ سال (بسته به نوعشان) تعویض شوند. دلیل ساده است: باتری در زمان بحران باید ۱۰۰٪ آماده باشد، نه «تقریباً خوب». بنابراین، شناخت نشانه‌ها و واکنش به‌موقع، تفاوت بین یک تخلیه ایمن و یک گیر افتادن استرس‌زا را رقم می‌زند.

مواردی که باید سریع بررسی شوند:

• کاهش سرعت یا توقف ناگهانی در حالت اضطراری

• روشن شدن چراغ هشدار باتری

• بوی سوختگی یا گرمای غیرعادی تابلو

• طولانی شدن زمان باز شدن درب‌ها

نقش سیستم اضطراری در کاهش استرس ساکنین

شاید این بخش فنی به نظر نرسد، اما در عمل مهم‌ترین نتیجه سیستم نجات اضطراری همین است. وقتی ساکنین بدانند در صورت قطع برق، کابین سریع تخلیه می‌شود، اعتمادشان به آسانسور بالا می‌رود. این موضوع را بارها در جلسات ساختمان دیده‌ام.

در ساختمان‌هایی که سیستم نجات فعال دارند:

• ترس از استفاده از آسانسور کمتر است
• تماس‌های اضطراری کاهش پیدا می‌کند
• سالمندان و کودکان با خیال راحت‌تر استفاده می‌کنند

از نگاه مدیریتی هم، وجود این سیستم یعنی:

• کاهش تنش بین ساکنین و مدیریت
• افزایش رضایت عمومی
• بالا رفتن ارزش ملک

هماهنگی سیستم نجات با ژنراتور و برق اضطراری ساختمان

خیلی از سازنده‌ها وقتی می‌شنوند ساختمان ژنراتور دارد، فکر می‌کنند دیگر نیازی به سیستم نجات اضطراری نیست؛ اما این تصور کاملاً اشتباه است. ژنراتور معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه زمان نیاز دارد تا روشن شود و به شبکه ساختمان وصل گردد. دقیقاً در همین بازه زمانی است که مسافران ممکن است داخل کابین گیر کنند. سیستم نجات اضطراری نقش «پل» را بازی می‌کند و کابین را به نزدیک‌ترین طبقه می‌رساند تا قبل از ورود ژنراتور، ساکنین تخلیه شوند. از طرف دیگر، هماهنگی تنظیمات بسیار مهم است؛ اگر ژنراتور و سیستم نجات همزمان برق بدهند، احتمال تداخل و آسیب به تابلو فرمان وجود دارد. به همین دلیل، در پروژه‌های بزرگ همیشه پیشنهاد می‌کنم یک سناریوی مشخص روی تابلو تعریف شود: اول سیستم نجات وارد مدار شود، سپس بعد از پایدار شدن ژنراتور، آسانسور در حالت عادی به کار برگردد. این هماهنگی ساده، جلوی بسیاری از خرابی‌های پرهزینه را می‌گیرد.

مقایسه‌ای: ژنراتور، UPS و باتری اضطراری

 

در پایان:

سیستم نجات اضطراری آسانسور، یک هزینه اضافی نیست؛ سرمایه‌گذاری روی ایمنی، آرامش و اعتبار ساختمان است. اگر درست انتخاب شود، درست نصب شود و درست نگهداری شود، شاید هیچ‌وقت به چشم نیاید؛ اما دقیقاً همان لحظه‌ای که همه چیز خاموش می‌شود، ارزشش را نشان می‌دهد.