آسانسور برای چند طبقه الزامی است؟ ضوابط تعداد آسانسور در ساختمان

اگر سؤال شما این است که آسانسور برای چند طبقه الزامی است، پاسخ دقیق این است که مقررات ملی ساختمان فقط تعداد طبقات را ملاک قرار نمی‌دهد؛ طول مسیر قائم حرکت آسانسور معیار اصلی الزام است. طبق بند 15-2-1-2 مبحث پانزدهم، در ساختمان‌هایی که طول مسیر قائم حرکت بیش از ۷ متر از کف ورودی اصلی باشد، تعبیه آسانسور الزامی است. در ساختمان‌های ۸ طبقه یا ساختمان‌هایی که طول مسیر حرکت آنها ۲۸ متر و بیشتر باشد، حداقل دو دستگاه آسانسور باید پیش‌بینی شود. همچنین در ساختمان‌هایی با طول مسیر حرکت بیش از ۲۱ متر، حداقل یک آسانسور مناسب حمل بیمار یا برانکارد لازم است. مبحث پانزدهم، ویرایش سوم سال ۱۳۹۲، مبنای اصلی این الزامات است.

ضوابط مهم آسانسور در ساختمان

سؤال	پاسخ سریع
آسانسور از چند طبقه اجباری است؟	معیار قانونی بیش از ۷ متر طول مسیر قائم حرکت است، نه صرفاً تعداد طبقات
آیا ساختمان ۳ طبقه حتماً آسانسور می‌خواهد؟	نه لزوماً؛ ارتفاع واقعی مسیر باید بررسی شود
ساختمان ۴ طبقه چطور؟	در حالت معمول مسیر از ۷ متر عبور می‌کند، اما معیار قطعی ارتفاع مسیر است
دو آسانسور برای چند طبقه الزامی است؟	ساختمان ۸ طبقه یا طول مسیر حرکت ۲۸ متر و بیشتر
اگر یک آسانسور از نظر ظرفیت کافی باشد چه؟	در ساختمان ۸ طبقه یا مسیر ۲۸ متری، باز هم حداقل دو دستگاه لازم است
آسانسور برانکاردبر از چه ارتفاعی لازم است؟	بیش از ۲۱ متر طول مسیر حرکت
آسانسور ویلچربر لازم است؟	در ساختمان‌هایی که وجود آسانسور الزامی است، حداقل یکی باید قابلیت حمل صندلی چرخدار داشته باشد
تعداد واحدها مهم است؟	برای تحلیل ظرفیت و ترافیک بسیار مهم است، اما جایگزین معیار قانونی ارتفاع نیست
زیرزمین مهم است؟	بله؛ بسته به کاربری و نقطه مبنای محاسبه می‌تواند روی طول مسیر اثر بگذارد
آیا تعداد آسانسور فقط با مقررات تعیین می‌شود؟	خیر؛ برای ساختمان‌های پرتردد، تحلیل ترافیک نیز اهمیت دارد

آسانسور از چند طبقه به بالا اجباری است؟

یکی از رایج‌ترین پاسخ‌های اینترنتی این است که «از چهار طبقه به بالا آسانسور اجباری است». این عبارت برای پاسخ سریع قابل استفاده است، اما از نظر مقرراتی دقیق نیست. مبحث پانزدهم، تعداد طبقات را معیار اصلی الزام قرار نداده و از «طول مسیر قائم حرکت» صحبت می‌کند.

طبق بند 15-2-1-2، در ساختمان‌هایی که طول مسیر قائم حرکت بیش از ۷ متر از کف ورودی اصلی باشد، تعبیه آسانسور الزامی است. در همان بند اشاره شده که این وضعیت معمولاً در ساختمان‌های بیش از سه طبقه رخ می‌دهد. بنابراین تعداد طبقات یک نشانه عملی است، اما معیار نهایی نیست.

آیا دقیقاً ۷ متر هم آسانسور می‌خواهد؟

نکته مهم در متن مقررات، عبارت «بیش از ۷ متر» است. بنابراین نباید عبارت «۷ متر و بیشتر» را به‌جای آن استفاده کرد. اگر پروژه دقیقاً در محدوده مرزی قرار دارد، باید ترازهای معماری و نحوه محاسبه مسیر حرکت طبق مقررات کنترل شود.

مبنای ارتفاع از کجاست؟

در ساختمان مسکونی، طول مسیر قائم حرکت از کف ورودی اصلی تا کف بالاترین توقف مورد نظر محاسبه می‌شود. برای ساختمان‌های غیرمسکونی، تبصره همین بند، محاسبه مسیر را از کف پایین‌ترین طبقه تا کف بالاترین طبقه تعیین می‌کند.

بنابراین پاسخ حرفه‌ای به عبارت «آسانسور برای چند طبقه الزامی است» این است: بیش از ۷ متر مسیر قائم حرکت، معیار اصلی الزام است و تعداد طبقات فقط یک تقریب متداول محسوب می‌شود.

آیا ساختمان ۳ طبقه حتماً به آسانسور نیاز دارد؟

خیر؛ نمی‌توان صرفاً با دیدن عبارت «سه طبقه» حکم قطعی صادر کرد. باید طول مسیر قائم حرکت بررسی شود.

برای مثال، فرض کنید ارتفاع کف تا کف طبقات ۳ متر باشد و ورودی اصلی در تراز طبقه همکف قرار داشته باشد. اگر بالاترین توقف در طبقه سوم باشد، مسیر قائم حرکت از کف ورودی تا کف طبقه سوم حدود ۹ متر خواهد بود. در این حالت مسیر از آستانه ۷ متر عبور می‌کند و آسانسور الزامی می‌شود.

اما در یک ساختمان سه‌سطحی با شرایط معماری متفاوت، تعداد طبقات به‌تنهایی پاسخ کافی نمی‌دهد.

این موضوع یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید در مقاله‌ای با کلیدواژه آسانسور برای چند طبقه الزامی است توضیح داده شود؛ زیرا کاربر معمولاً به دنبال یک عدد ساده است، در حالی که مقررات بر اساس ارتفاع واقعی مسیر حرکت تصمیم می‌گیرد.

بنابراین اگر ساختمان شما سه طبقه دارد، به جای سؤال «سه طبقه هست، پس آسانسور لازم است یا نه؟»، باید این سؤال را بپرسید:

فاصله قائم بین کف ورودی اصلی و بالاترین توقف آسانسور چقدر است؟

اگر این مسیر بیش از ۷ متر باشد، الزام آسانسور مطرح می‌شود.

ارتفاع مسیر حرکت چه اثری بر الزام آسانسور دارد؟

تعداد طبقات و طول مسیر حرکت دو مفهوم یکسان نیستند. ممکن است دو ساختمان تعداد طبقات یکسانی داشته باشند، اما به دلیل ارتفاع متفاوت طبقات، مسیر قائم آنها متفاوت باشد.

فرض کنید دو ساختمان هر دو سه طبقه بالای ورودی دارند:

• ساختمان اول: ارتفاع کف تا کف حدود ۲/۵ متر
• ساختمان دوم: ارتفاع کف تا کف حدود ۳/۵ متر

در ساختمان اول مسیر حرکت ممکن است کمتر از آستانه موردنظر باشد، اما ساختمان دوم سریع‌تر از آن عبور می‌کند.

به همین دلیل، در طراحی آسانسور باید مقطع ساختمان بررسی شود، نه فقط جدول تعداد طبقات.

این مسئله برای ساختمان‌هایی با ارتفاع طبقات زیاد، لابی مرتفع، نیم‌طبقه، اختلاف تراز ورودی و زیرزمین اهمیت بیشتری دارد.

تفاوت «ارتفاع ساختمان» و «طول مسیر آسانسور»

ارتفاع کلی ساختمان نیز با طول مسیر حرکت یکی نیست. ممکن است بخشی از ارتفاع ساختمان مربوط به جان‌پناه، خرپشته یا عناصر معماری باشد که توقف آسانسور محسوب نمی‌شوند.

برای تعیین الزام، باید ترازهای واقعی توقف و نقطه مبنای محاسبه مشخص شوند.

ساختمان ۴ طبقه حتماً باید آسانسور داشته باشد؟

در ساختمان چهارطبقه معمول، ارتفاع مسیر حرکت معمولاً از ۷ متر عبور می‌کند و بنابراین در عمل آسانسور الزامی خواهد بود. با این حال، عبارت دقیق مقررات همچنان بیش از ۷ متر طول مسیر قائم حرکت است.

برای نمونه، اگر ورودی اصلی در کف همکف باشد و ارتفاع کف تا کف طبقات حدود ۳ متر باشد، رسیدن به طبقه سوم حدود ۹ متر مسیر ایجاد می‌کند. در این وضعیت الزام آسانسور روشن است.

بنابراین پاسخ کاربردی برای مالک یا سازنده این است:

در یک ساختمان چهارطبقه معمول، روی الزام آسانسور حساب کنید؛ اما برای پاسخ حقوقی و فنی نهایی، مسیر قائم واقعی را کنترل کنید.

این تفاوت به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که پروژه دارای اختلاف تراز، ورودی غیرمتعارف یا معماری خاص باشد.

ساختمان چه زمانی به دو آسانسور نیاز دارد؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های ضوابط تعداد آسانسور، الزام دو دستگاه است.

طبق بند 15-2-1-3 مبحث پانزدهم، در ساختمان‌های ۸ طبقه یا ساختمان‌هایی که طول مسیر حرکت آنها ۲۸ متر و بیشتر از کف ورودی اصلی باشد، حداقل دو دستگاه آسانسور باید پیش‌بینی شود؛ حتی اگر از نظر محاسبات تعداد و ظرفیت، یک دستگاه برای پاسخگویی کافی باشد.

این جمله یک نکته بسیار مهم دارد:

آیا اگر یک آسانسور ظرفیت کافی داشته باشد، باز هم دو دستگاه لازم است؟

بله، اگر پروژه مشمول معیار ۸ طبقه یا مسیر ۲۸ متر و بیشتر باشد، کفایت ظرفیت یک دستگاه باعث حذف الزام دستگاه دوم نمی‌شود.

پس دو مفهوم باید از هم جدا شوند:

1. الزام مقرراتی تعداد دستگاه
2. محاسبه ظرفیت و عملکرد آسانسورها

ممکن است از نظر ترافیکی یک دستگاه بتواند جمعیت ساختمان را جابه‌جا کند، اما مقررات حداقل دو دستگاه را الزام کرده باشد.

آیا ساختمان ۷ طبقه با جمعیت زیاد هم الزاماً دو آسانسور دارد؟

نه صرفاً به دلیل تعداد طبقات. در چنین ساختمانی باید شرایط ارتفاع، کاربری، جمعیت و ترافیک بررسی شود. ممکن است از نظر عملکردی دو دستگاه منطقی باشد، اما معیار ۸ طبقه به‌تنهایی درباره آن صدق نمی‌کند.

تعداد واحدهای هر طبقه چگونه تعداد آسانسور را تغییر می‌دهد؟

تعداد واحدهای هر طبقه یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تعداد آسانسور مورد نیاز از نظر عملکردی است، اما یک آستانه قانونی مستقل مانند ۷، ۲۱ یا ۲۸ متر ایجاد نمی‌کند.

برای مثال، ساختمان شش‌طبقه‌ای با دو واحد در هر طبقه، جمعیت بسیار متفاوتی با ساختمان شش‌طبقه‌ای با هشت واحد در هر طبقه دارد.

نوع ساختمان	طبقات	واحد در هر طبقه	وضعیت جمعیت	نیاز به بررسی آسانسور دوم
مسکونی کم‌تراکم	4	2	پایین	بر اساس ارتفاع و ظرفیت
مسکونی متوسط	6	4	متوسط	تحلیل ظرفیت توصیه می‌شود
مسکونی پرتراکم	6	8	زیاد	تحلیل ترافیک اهمیت بالایی دارد
مسکونی 8 طبقه	8	2 تا 6	متغیر	حداقل دو دستگاه طبق مبحث 15
اداری	6	چند واحد	متغیر	تحلیل ترافیک ضروری‌تر
درمانی	متغیر	متغیر	وابسته به نوع خدمت	بررسی تخصصی لازم است

بنابراین تعداد واحدها برای طراحی عملکردی مهم است، اما جایگزین معیار قانونی تعداد طبقات و ارتفاع مسیر نیست.

آیا ساختمان کم‌واحد هم ممکن است به دو آسانسور نیاز داشته باشد؟

بله. اگر ساختمان از نظر مقررات در گروهی قرار گیرد که حداقل دو دستگاه برای آن تعیین شده، تعداد کم واحدها الزام را حذف نمی‌کند.

برای مثال، اگر ساختمانی هشت طبقه باشد و در هر طبقه فقط دو واحد داشته باشد، نمی‌توان صرفاً به دلیل کم بودن تعداد واحدها نتیجه گرفت که یک آسانسور کافی است.

در مقابل، یک ساختمان شش‌طبقه پرتراکم ممکن است از نظر ترافیک به طراحی دقیق‌تری نیاز داشته باشد، حتی اگر الزام صریح دو دستگاه از بند مربوط به ساختمان‌های هشت‌طبقه برای آن ایجاد نشده باشد.

این تفاوت برای سازنده بسیار مهم است: مقررات حداقل را تعیین می‌کنند، اما طراحی مطلوب باید عملکرد واقعی ساختمان را نیز در نظر بگیرد.

چه زمانی آسانسور برانکاردبر الزامی است؟

طبق بند 15-2-1-4، در ساختمان‌هایی که طول مسیر حرکت آنها بیش از ۲۱ متر از کف ورودی اصلی باشد، حداقل یک دستگاه آسانسور مناسب حمل بیمار یا برانکارد باید پیش‌بینی شود. این آسانسور باید با علامت مخصوص مشخص شود و کلیه طبقات را سرویس دهد.

بنابراین سه آستانه مهم را نباید با هم اشتباه گرفت:

معیار	الزام
بیش از ۷ متر	حداقل یک آسانسور
بیش از ۲۱ متر	حداقل یک آسانسور مناسب حمل برانکارد
۸ طبقه	حداقل دو آسانسور
۲۸ متر و بیشتر	حداقل دو آسانسور

نکته مهم این است که برانکاردبر بودن با دو دستگاه بودن یکی نیست. ممکن است ساختمانی به دو آسانسور نیاز داشته باشد و یکی از آنها شرایط آسانسور برانکاردبر را نیز تأمین کند.

آیا آسانسور برای ویلچر در هر ساختمان الزامی است؟

در ساختمان‌هایی که وجود آسانسور یا آسانسورها الزامی است، مبحث پانزدهم مقرر می‌کند حداقل یکی از آسانسورها باید قابلیت حمل صندلی چرخدار را داشته باشد.

این الزام را نباید فقط به ظرفیت اسمی کابین محدود کرد. دسترسی مناسب به کابین، عرض ورودی، فضای مانور و ارتباط آسانسور با مسیر دسترسی نیز باید در طراحی دیده شود.

بنابراین اگر سازنده در حال تعیین ابعاد چاه و کابین است، بهتر است قابلیت استفاده افراد دارای ویلچر از مرحله طراحی معماری در نظر گرفته شود، نه اینکه پس از اجرای ساختمان به دنبال اصلاح آن باشیم.

ضوابط آسانسور در ساختمان مسکونی و اداری چه تفاوتی دارد؟

از نظر الزام پایه، مبحث پانزدهم برای تعیین ضرورت آسانسور از معیارهای مشخصی مانند طول مسیر حرکت و تعداد طبقات استفاده می‌کند. اما نیاز عملکردی ساختمان مسکونی و اداری یکسان نیست.

در ساختمان مسکونی، ترافیک معمولاً در صبح، عصر و زمان‌های ورود و خروج ساکنان افزایش پیدا می‌کند.

در ساختمان اداری، ورود تعداد زیادی از کارکنان در ابتدای ساعت کاری و خروج آنها در پایان ساعت کاری می‌تواند یک پیک ترافیکی جدی ایجاد کند.

به همین دلیل ممکن است دو ساختمان با ارتفاع مشابه، تعداد آسانسور متفاوتی از نظر طراحی عملکردی داشته باشند.

مبحث بیست‌وسوم نیز در ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیک، موضوعاتی مانند سرفاصله رسیدن آسانسورها و پاسخگویی ظرفیت به ترافیک ساعت اوج را مورد توجه قرار می‌دهد. این مبحث در سال ۱۴۰۱ برای نخستین بار منتشر شده است.

برای ساختمان تجاری، کلینیک و درمانی چند آسانسور لازم است؟

برای ساختمان‌های غیرمسکونی نمی‌توان یک عدد ثابت را بدون توجه به کاربری اعلام کرد.

ساختمان تجاری

تعداد مراجعه‌کنندگان، ساعات اوج خرید، تعداد طبقات قابل دسترسی و ارتباط طبقات با پارکینگ روی ترافیک اثر می‌گذارند.

کلینیک

تعداد مراجعان، پزشکان، کارکنان، تجهیزات و نیاز به جابه‌جایی افراد کم‌توان یا برانکارد اهمیت دارد.

بیمارستان

شرایط تخصصی‌تر است و مسئله حمل تخت، بیمار، همراه، تجهیزات و تفکیک جریان‌های حرکتی مطرح می‌شود.

بنابراین پاسخ «برای کلینیک دو آسانسور لازم است» یا «برای ساختمان تجاری سه آسانسور لازم است» بدون اطلاعات پروژه قابل اتکا نیست.

در ساختمان‌های درمانی، علاوه بر مبحث پانزدهم، باید ضوابط تخصصی مربوط به نوع مرکز درمانی نیز بررسی شود.

آیا همکف در شمارش طبقات حساب می‌شود؟

این سؤال را نمی‌توان با یک «بله» یا «خیر» ساده پاسخ داد؛ زیرا مبحث پانزدهم در الزام آسانسور، صرفاً تعداد برچسب‌های طبقات را نمی‌شمارد.

برای ساختمان مسکونی، کف ورودی اصلی مبنای مهم محاسبه مسیر است. در ساختمان غیرمسکونی، تبصره بند 15-2-1-2 مسیر قائم حرکت را از کف پایین‌ترین طبقه تا کف بالاترین طبقه محاسبه می‌کند.

بنابراین عباراتی مانند:

• همکف جزو طبقات نیست؛
• زیرزمین همیشه جزو طبقات حساب می‌شود؛
• پارکینگ همیشه در محاسبه نمی‌آید؛

بدون مشخص کردن کاربری و روش محاسبه، می‌توانند گمراه‌کننده باشند.

برای پاسخ دقیق باید ترازها، کاربری طبقات و کف ورودی اصلی روی مقطع ساختمان مشخص شوند.

پارکینگ و زیرزمین چگونه روی الزام آسانسور اثر می‌گذارند؟

وجود زیرزمین به‌تنهایی به این معنی نیست که حتماً باید آن را مثل یک طبقه مسکونی در پاسخ به سؤال «آسانسور برای چند طبقه الزامی است» شمرد.

موضوع مهم‌تر، طول مسیر قائم حرکت و نقطه مبنای محاسبه است.

فرض کنید یک ساختمان دارای دو زیرزمین پارکینگ، همکف و پنج طبقه مسکونی باشد. اگر ساختمان غیرمسکونی باشد، نحوه محاسبه مسیر طبق تبصره مبحث پانزدهم با ساختمان مسکونی متفاوت خواهد بود.

همچنین ممکن است آسانسور به زیرزمین‌ها توقف داشته باشد، اما معیار الزام اولیه بر اساس ترازهایی تعریف شود که مقررات برای همان کاربری تعیین کرده است.

پس در پروژه‌های دارای چند زیرزمین، پاسخ صحیح فقط پس از بررسی مقطع ساختمان امکان‌پذیر است.

آیا پارکینگ باید با آسانسور به تمام طبقات متصل باشد؟

این موضوع به طراحی ساختمان و ضوابط دسترسی بستگی دارد و نباید صرفاً از روی تعداد طبقات پاسخ داده شود.

اگر پارکینگ در زیرزمین قرار دارد و آسانسور برای دسترسی ساکنان یا کاربران طراحی شده، ارتباط عمودی آن با طبقات باید در نقشه معماری و ضوابط مربوط به دسترسی بررسی شود.

از طرف دیگر، آسانسور برانکاردبر که مشمول الزام بند 15-2-1-4 است باید کلیه طبقات را سرویس دهد.

بنابراین «توقف داشتن آسانسور در پارکینگ» و «معیار قانونی تعداد آسانسورها» دو موضوع متفاوت هستند.

تحلیل ترافیک آسانسور چه زمانی ضروری است؟

وقتی پروژه از یک ساختمان کم‌تراکم ساده فراتر می‌رود، فقط دانستن اینکه «یک یا دو آسانسور لازم است» کافی نیست.

تحلیل ترافیک به پرسش‌هایی مانند این پاسخ می‌دهد:

• چند نفر در ساعت اوج از آسانسور استفاده می‌کنند؟
• چه مقدار از جمعیت همزمان وارد سیستم می‌شود؟
• زمان انتظار کاربران چقدر خواهد بود؟
• ظرفیت کابین چقدر باید باشد؟
• سرعت آسانسور چقدر اهمیت دارد؟
• آیا تعداد دستگاه‌ها برای الگوی استفاده مناسب است؟

مبحث بیست‌وسوم نیز برای ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیک، معیارهای مرتبط با سرفاصله و پاسخگویی ظرفیت به ترافیک ساعت اوج را مطرح می‌کند.

بنابراین در ساختمان‌های پرتراکم، اداری، تجاری، هتل‌ها و پروژه‌های بزرگ، تعداد آسانسور نباید فقط با یک جدول طبقات تعیین شود.

آیا سرعت آسانسور روی تعداد دستگاه مورد نیاز اثر دارد؟

سرعت آسانسور معمولاً جایگزین الزام قانونی تعداد دستگاه‌ها نیست. اگر ساختمانی طبق مبحث پانزدهم به دو دستگاه نیاز داشته باشد، افزایش سرعت یک دستگاه باعث حذف خودکار دستگاه دوم نمی‌شود.

اما سرعت در عملکرد ترافیکی ساختمان مؤثر است. در ساختمان‌های بلند یا پرتردد، افزایش سرعت می‌تواند زمان سفر و زمان سرویس‌دهی را کاهش دهد؛ البته انتخاب سرعت باید با ارتفاع ساختمان، تعداد توقف، نوع کاربری، ظرفیت، مشخصات سیستم کنترل و الزامات فنی هماهنگ شود.

بنابراین باید میان این دو تصمیم تفاوت گذاشت:

تعداد دستگاه = الزام مقرراتی + نیاز عملکردی

سرعت دستگاه = یکی از پارامترهای طراحی عملکردی

اگر یک آسانسور از نظر ظرفیت کافی باشد، آیا باز هم دو دستگاه لازم است؟

بله، در شرایطی که ساختمان مشمول بند 15-2-1-3 باشد.

مبحث پانزدهم صراحت دارد که در ساختمان‌های ۸ طبقه یا مسیر حرکت ۲۸ متر و بیشتر، حداقل دو دستگاه باید پیش‌بینی شود، حتی اگر از نظر محاسبات تعداد و ظرفیت یک دستگاه کفایت نماید.

این جمله برای سازندگان بسیار مهم است؛ زیرا گاهی در مرحله طراحی تصور می‌شود اگر ظرفیت کابین بزرگ انتخاب شود، می‌توان تعداد دستگاه‌ها را کاهش داد.

چنین تصمیمی در ساختمان مشمول معیار دو دستگاه، با حداقل ضابطه مقرراتی سازگار نیست.

اشتباه در تعیین تعداد آسانسور چه هزینه‌ای ایجاد می‌کند؟

اشتباه در تعداد آسانسور ممکن است هم هزینه مستقیم و هم هزینه معماری و بهره‌برداری ایجاد کند.

۱. صف انتظار

تعداد کم آسانسورها در ساختمان پرتردد باعث افزایش زمان انتظار می‌شود.

۲. دوباره‌کاری طراحی

اگر چاه دوم از ابتدا در نقشه دیده نشده باشد، ایجاد آن پس از اجرای سازه بسیار دشوارتر است.

۳. کاهش متراژ مفید

افزایش تعداد چاه‌ها، لابی و فضاهای دسترسی، از سطح قابل استفاده ساختمان کم می‌کند.

۴. مشکلات تأیید نقشه

اگر طراحی با حداقل الزامات مقرراتی منطبق نباشد، اصلاح نقشه می‌تواند زمان پروژه را افزایش دهد.

۵. انتخاب نامتناسب تجهیزات

تعداد آسانسور با ظرفیت، سرعت، موتور، تابلو فرمان، درایو، سیستم کنترل گروهی و برق موردنیاز ارتباط دارد.

به همین دلیل تصمیم‌گیری باید پیش از تثبیت نهایی پلان معماری انجام شود.

آیا در ساختمان دوبلکس یا دارای نیم‌طبقه آسانسور الزامی است؟

در ساختمان‌هایی که دارای نیم‌طبقه، دوبلکس یا اختلاف ترازهای غیرمعمول هستند، پاسخ را نمی‌توان با شمارش ساده طبقات تعیین کرد.

آنچه اهمیت دارد این است که آسانسور چه ترازهایی را سرویس می‌دهد و طول مسیر قائم حرکت چگونه محاسبه می‌شود.

اگر یک نیم‌طبقه از نظر عملکرد ساختمان یک تراز قابل استفاده مستقل باشد، باید در طراحی دسترسی عمودی و الزامات مربوط بررسی شود. همچنین اگر اختلاف تراز باعث عبور مسیر از آستانه ۷ متر شود، موضوع الزام آسانسور باید کنترل شود.

در این نوع پروژه‌ها، مقطع معماری از جدول طبقات مهم‌تر است.

آیا طبقه بام یا خرپشته در الزام تعداد آسانسور محاسبه می‌شود؟

وجود یک فضای روی بام یا خرپشته لزوماً به معنی اضافه شدن یک طبقه مسکونی یا یک توقف مؤثر در محاسبه نیست.

باید مشخص شود این فضا از نظر کاربری چیست، آیا توقف آسانسور در آن پیش‌بینی شده و مقررات مربوط به آن چه تعریفی دارد.

بنابراین پاسخ‌هایی مانند «خرپشته همیشه طبقه حساب می‌شود» یا «خرپشته هیچ‌وقت حساب نمی‌شود» قابل تعمیم نیستند.

برای پروژه‌ای که نزدیک آستانه ۷، ۲۱ یا ۲۸ متر قرار دارد، حتی اختلاف یک تراز نیز می‌تواند در بررسی فنی اهمیت داشته باشد.

ساختمان موجود و بازسازی چه تفاوتی با ساخت جدید دارد؟

در ساختمان جدید، بهترین زمان تعیین تعداد و نوع آسانسور، مراحل اولیه طراحی است. خود مقررات نیز بر تعیین تعداد، ظرفیت و نوع آسانسور در مراحل اولیه طراحی تأکید دارد.

اما در ساختمان موجود، مسئله فقط مقررات نیست. باید این موارد نیز بررسی شوند:

• امکان ایجاد چاه جدید
• ظرفیت سازه
• محل تجهیزات
• دسترسی به طبقات
• برق مورد نیاز
• فضای موتورخانه یا تجهیزات
• شرایط معماری
• مجوزهای مربوط
• حقوق مالکین و مشاعات

در نتیجه، اگر مالک یک ساختمان قدیمی می‌پرسد «آیا می‌توان آسانسور اضافه کرد؟»، پاسخ بدون بازدید و بررسی پلان قابل ارائه نیست.

از نظر حقوقی نیز آسانسور و محل آن در ساختمان‌های آپارتمانی با موضوع قسمت‌های مشترک ارتباط دارد؛ بنابراین تصمیم درباره اجرای آسانسور جدید می‌تواند نیازمند بررسی حقوقی و توافق‌های مربوط باشد.

برای ساختمان ۵ تا ۱۲ طبقه چند آسانسور لازم است؟

هیچ جدول ساده‌ای که فقط بر اساس تعداد طبقات برای همه ساختمان‌ها تعداد نهایی آسانسور را تعیین کند، جایگزین مقررات و طراحی پروژه نیست.

با این حال برای تصمیم اولیه می‌توان این الگو را در نظر گرفت:

تعداد طبقات	نتیجه اولیه	وضعیت دستگاه دوم
3	مسیر قائم باید اندازه‌گیری شود	معمولاً بر اساس شرایط پروژه
4	در حالت معمول الزام آسانسور مطرح است	نیاز به بررسی ترافیک
5	آسانسور معمولاً الزامی است	بر اساس جمعیت و ترافیک
6	آسانسور الزامی در صورت عبور مسیر از ۷ متر	بررسی عملکردی
7	آسانسور الزامی در ساختمان معمول	بررسی عملکردی
8	حداقل دو دستگاه	الزامی
9	حداقل دو دستگاه	الزامی
10	حداقل دو دستگاه	الزامی
11	حداقل دو دستگاه	الزامی
12	حداقل دو دستگاه	الزامی

هشدار مهم: این جدول بر مبنای ساختمان‌های معمول طراحی شده است. حکم نهایی باید با طول مسیر حرکت و کاربری پروژه تطبیق داده شود. معیار ۸ طبقه مستقل از این است که محاسبات ظرفیت یک دستگاه را کافی نشان دهند.

آیا ساختمان ۹، ۱۰ یا ۱۲ طبقه به بیش از دو آسانسور نیاز دارد؟

حداقل مقرراتی را نباید با تعداد بهینه اشتباه گرفت.

برای ساختمان‌های ۸ طبقه و بیشتر، حداقل دو دستگاه آسانسور مطرح است؛ اما این به معنی آن نیست که دو دستگاه برای هر ساختمان ۹ تا ۱۲ طبقه همیشه از نظر عملکردی کافی هستند.

اگر ساختمان جمعیت زیادی داشته باشد، تعداد واحدها زیاد باشد یا کاربری پرتردد داشته باشد، تحلیل ترافیک می‌تواند به تعداد یا ظرفیت متفاوتی منجر شود.

برای مثال، یک ساختمان مسکونی ۱۲ طبقه با تعداد محدود واحدها با یک ساختمان اداری ۱۲ طبقه و صدها کاربر، نیاز یکسانی ندارد.

پس پاسخ حرفه‌ای این است:

دو دستگاه می‌تواند حداقل مقرراتی باشد، اما تعداد نهایی باید با تحلیل جمعیت، ظرفیت و ترافیک کنترل شود.

چک‌لیست تعیین تعداد آسانسور مورد نیاز ساختمان

پیش از استعلام یا طراحی، اطلاعات زیر را آماده کنید:

• نوع کاربری ساختمان
• تعداد طبقات
• تعداد زیرزمین‌ها
• تراز کف ورودی اصلی
• تراز کف پایین‌ترین طبقه
• تراز کف بالاترین توقف
• ارتفاع کف تا کف طبقات
• طول مسیر قائم حرکت
• تعداد واحدهای هر طبقه
• تعداد کل واحدها
• تعداد تقریبی کاربران یا ساکنان
• ساعات اوج استفاده
• تعداد و نوع ورودی‌های ساختمان
• نیاز به ویلچر
• نیاز به برانکارد یا تخت
• وجود کاربری تجاری، اداری یا درمانی
• تعداد توقف‌های واقعی آسانسور
• ابعاد فضای قابل اختصاص به چاه
• پلان معماری
• مقطع ساختمان
• محدودیت‌های سازه‌ای در ساختمان موجود
• شهر و شرایط پروژه

این اطلاعات اجازه می‌دهد ابتدا الزام قانونی، سپس تعداد و ظرفیت عملکردی و در نهایت مشخصات تجهیزات تعیین شود.

پرسش‌های متداول

آسانسور از چند طبقه اجباری است؟

طبق مبحث پانزدهم، معیار اصلی بیش از ۷ متر طول مسیر قائم حرکت از کف ورودی اصلی است. بنابراین تعداد طبقات به‌تنهایی معیار قطعی نیست. در ساختمان‌های معمول، این آستانه اغلب در ساختمان‌های بیش از سه طبقه ایجاد می‌شود، اما ارتفاع واقعی طبقات و تراز ورودی باید برای هر پروژه جداگانه بررسی شود.

آیا ساختمان سه طبقه باید آسانسور داشته باشد؟

نه همیشه. اگر طول مسیر قائم حرکت از کف ورودی اصلی تا بالاترین توقف بیش از ۷ متر باشد، آسانسور الزامی می‌شود. چون ارتفاع طبقات در ساختمان‌ها متفاوت است، نمی‌توان صرفاً از روی عنوان «سه طبقه» حکم قطعی داد. در یک ساختمان سه‌طبقه معمول با ارتفاع کف تا کف حدود سه متر، مسیر ممکن است از این آستانه عبور کند.

دو آسانسور برای چند طبقه الزامی است؟

در ساختمان‌های ۸ طبقه یا ساختمان‌هایی که طول مسیر حرکت آنها ۲۸ متر و بیشتر از کف ورودی اصلی باشد، حداقل دو دستگاه آسانسور باید پیش‌بینی شود. این الزام حتی زمانی برقرار است که محاسبات ظرفیت نشان دهد یک دستگاه از نظر ظرفیت جابه‌جایی کاربران کافی است.

آیا تعداد واحدها باعث الزام آسانسور دوم می‌شود؟

تعداد واحدها به‌تنهایی معیار مستقلی برای الزام قانونی آسانسور دوم نیست، اما بر جمعیت و ترافیک ساختمان اثر مستقیم دارد. بنابراین ساختمان پرتراکم ممکن است از نظر عملکردی به ظرفیت یا تعداد بیشتری نیاز داشته باشد. در این شرایط باید علاوه بر ضوابط پایه، تحلیل ترافیک و زمان انتظار نیز بررسی شود.

آسانسور برانکاردبر از چند متر لازم است؟

طبق مبحث پانزدهم، در ساختمان‌هایی که طول مسیر حرکت بیش از ۲۱ متر از کف ورودی اصلی باشد، حداقل یک آسانسور مناسب حمل بیمار یا برانکارد باید پیش‌بینی شود. این آسانسور باید علامت مخصوص داشته باشد و کلیه طبقات را سرویس دهد. معیار ۲۱ متر با معیار دو دستگاه آسانسور متفاوت است.

آیا یکی از آسانسورها باید برای ویلچر مناسب باشد؟

بله. در ساختمان‌هایی که وجود آسانسور یا آسانسورها الزامی است، حداقل یکی از آسانسورها باید قابلیت حمل صندلی چرخدار را داشته باشد. این موضوع باید از مرحله طراحی معماری در نظر گرفته شود تا ابعاد کابین، ورودی و فضای دسترسی با نیاز استفاده‌کنندگان سازگار باشد.

آیا زیرزمین و پارکینگ در محاسبه الزام آسانسور مؤثرند؟

بسته به کاربری ساختمان و نقطه مبنای محاسبه، زیرزمین می‌تواند روی طول مسیر قائم حرکت اثر بگذارد. در ساختمان‌های غیرمسکونی، مبحث پانزدهم مسیر را از کف پایین‌ترین طبقه تا کف بالاترین طبقه محاسبه می‌کند. بنابراین وجود زیرزمین باید روی مقطع واقعی پروژه و با توجه به کاربری بررسی شود.

آیا ساختمان ۸ طبقه با یک آسانسور قابل تأیید است؟

خیر، از نظر حداقل ضابطه مبحث پانزدهم، ساختمان ۸ طبقه باید حداقل دو دستگاه آسانسور داشته باشد. این الزام حتی در صورتی برقرار است که یک دستگاه از نظر محاسبات ظرفیت برای جابه‌جایی کاربران کافی باشد. بنابراین افزایش ظرفیت یک آسانسور جایگزین الزام دستگاه دوم نمی‌شود.

جمع‌بندی؛ آسانسور برای چند طبقه الزامی است؟

اگر بخواهیم سؤال آسانسور برای چند طبقه الزامی است را در یک جمله پاسخ دهیم، باید گفت: ملاک اصلی مبحث پانزدهم، بیش از ۷ متر طول مسیر قائم حرکت از کف ورودی اصلی است، نه صرفاً تعداد طبقات.

در ساختمان‌های ۸ طبقه یا ساختمان‌هایی با طول مسیر حرکت ۲۸ متر و بیشتر، حداقل دو دستگاه آسانسور باید پیش‌بینی شود؛ حتی اگر یک دستگاه از نظر ظرفیت کافی باشد. در مسیرهای بیش از ۲۱ متر نیز حداقل یک آسانسور مناسب حمل بیمار یا برانکارد لازم است. حداقل یکی از آسانسورهای ساختمان مشمول الزام نیز باید قابلیت حمل صندلی چرخدار داشته باشد.

در کنار این الزامات، تعداد واحدها، جمعیت، کاربری، ساعات اوج، پارکینگ، زیرزمین و شرایط معماری روی طراحی نهایی اثر می‌گذارند.

بنابراین برای تعیین تعداد آسانسور مورد نیاز ساختمان، فقط تعداد طبقات را اعلام نکنید؛ پلان، مقطع، ارتفاع مسیر، کاربری و جمعیت ساختمان را نیز بررسی کنید.

برای بررسی تعداد و مشخصات آسانسور پروژه، اطلاعاتی مانند تعداد طبقات، طول مسیر حرکت، تعداد واحدها، نوع کاربری، شهر پروژه و پلان معماری را آماده کنید تا انتخاب تجهیزات متناسب با شرایط واقعی ساختمان بررسی شود.